Having had the experience of being stuck in a city, some critical thinking came to existence. On the memorable day of the Volcano ashcloud, tens of thousands of people got stuck all over the world.

What does it mean to be stuck in a city against your will?
That means you’re not able to go back to your hometown, means that you’re not physically able to appear at planned meetings, your office, job or at home.  Being stuck means that you’re delivered to decision making about travelling by government and other authorities.  And besides that, also on communicational level, you are stuck. Thousands of people were trying to get in contact with the airport or travel-agency. Because of the completely overloaded call-centers, you could not get through. Referring to the websites, there you also couldn’t find any possibility how to rearrange your flight back.In the Icelandic Volcano-issue, EUROCONTROL was in the advising position. Eurocontrol is the organisation that gave the airspace above Europe a voice and they advised governments and other authorities about the safety of flying during the Volcano-eruption.They claim to understand the complexity of the increasing usage of the airspace in a globalising world. Amongst their main interests is to reform the architecture of European air traffic management (ATM)

This all lead to the question what we can do for people that get stuck?
How can we create an trustworthy environment that has a global approach, and consists of local elements? The global approach is related to the fact that in this globalised world it’s made very easy to travel anywhere. But when traveling has been made impossible, what do you have than? Is it comparable with political and economical refugees, stuck in a foreign country, longing for their home-country? Or is it just an unexpected gap in the globalisation-process that needs to be redefined?

What can we learn?

Opdrachtgever: Kopvol, architecture & psychology
Gesubsidieerd door: Stimuleringsfonds voor architectuur.

Ontwerp: J. J. v Vlijmen
Patiëntnummer: 7960208
Geboortedatum: 14 . 04 . 1980
Geslacht: M

In het ontwerp ben ik uitgegaan van een belangrijk houvast dat je krijgt tijdens de behandeling van kanker; bloedwaardenschema’s. De afbeelding op de uitnodiging is gebaseerd op een bestaand dossier.

Bouwen aan de toekomst voor mensen met kanker
Symposium over de rol van architectuur in de kankerverzorging

Het Stimuleringsfonds voor Architectuur organiseert naar aanleiding van de resultaten van het gesubsidieerde onderzoek van bureau kopvol architecture & psychology een symposium over de rol van architectuur bij de verbetering van kankerverzorging.
Hoe nemen mensen met kanker hun omgeving waar? Welke ruimtelijken factoren in de kankerklinieken en psychosociale zorginstellingen beïnvloeden stress en welzijn? Hoe ziet het zorggebouw er uit dat rekening houdt met deze factoren en medische en psychosociale zorg verbindt?

Deze vragen staan centraal in het onderzoek van bureau kopvol, waarin zij vijf academische ziekenhuizen en zes psychosociale zorginstellingen in Nederland analyseerden. Hun onderzoek resulteerde in een aantal ruimtelijke scenario’s ter verbetering van gezondheidzorg en levenskwaliteit van kankerpatiënten. Daarbij zien zij architectuur als integraal onderdeel van het verzorgingsconcept.

Naast de presentatie van kopvol zullen drie experts uit de oncologie, psycho-oncologie en architectuur vertellen over hun ervaringen, wensen en visies die verband houden met eigen bouwplannen en realisaties. Schrijfster Sophie van der Stap vertelt over haar ruimtelijke ervaringen als (ex-)kankerpatiënt. Het symposium sluit af met een open discussie.

In Lay-out 11: Architectuur als 2e lichaam. De rol van architectuur in de kankerverzorging publiceert het SfA de onderzoeksresultaten van kopvol; op te vragen via: sfa@archfonds.nl

Vrijdag 23 april 2010
Aanvang: 15.30 – 19.00 uur
Locatie: De Machinist
Willem Buytewechstraat 45, Rotterdam
Metrostation Coolhaven of tram 8 halte Westzeedijk

Toegang gratis
Aanmelden: sfa@archfonds.nl of (010) 436 16 00

‘Queendom’ is a publication visualizing the embodiment of fear & love and pain & pleasure.This book will tell the story of the female and the beauty of a multilayered identity. With this project we like to inspire you to discover the aesthetics of imperfection, and show how amazing it is to live your own empire.

With the Artwork by
Katharina D. Martin (D)

Concept and Design
Jonmar van Vlijmen (NL)

Including texts by :
Dr. Marta Zarzycka (PL)
Assistant Professor for Genderstudies

Agnieszka Anna Wołodźko (PL)
Philosophic Writer

Marina Abramovic (SERB)
Performance Artist

“When a child is born it is weak,” local resident Visar Surroi told IPS. “But we have two fathers who are taking good care of us – Europe, and especially the U.S.”

http://ipsnews.net/news.asp?idnews=41234
http://www.msnbc.msn.com/id/23203607/

Invloed van de onafhankelijkheidsstrijd op nationale symbolen:
http://www.debeurs.nl/buitenland/72707/Ontwerp-een-vlag-voor-nieuw-Kosovo.html
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_flags_of_Kosovo
http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=8136

Vooralsnog is ’de Kosovaar’ een ’lege uitdrukking’
http://www.trouw.nl/krantenarchief/2008/01/03/2078420/Zoeken_naar_de_Kosovaar.html
http://kosovotravelogue.blogspot.com/
http://www.nrc.nl/nieuwsthema/kosovo/article1917183.ece/Kosovo_nepstaat%2C_maar_ik_hoor_er_thuis

En heeft een volkslied zonder tekst!

Kosovaars vloeken…
http://www.cafepress.com/kosovopazar.131682084

Intro Joris
Het idee van één dominante identiteit is terug. Volgens sommigen is zo’n “Leitcultur” onvermijdelijk of zelfs wenselijk. Je kunt in deze wereld alleen meedoen als je heel precies weet  wie je bent, waar  je bij hoort.  Anderen vinden dit een levensgevaarlijke gedachte zo ook de Frans -Libanese schrijver Amin Maalouf. Ik zoek hem op in Parijs.

Amin Maalouf ontvluchtte Libanon na het uitbreken van de burgeroorlog in 1975 en hij woont sindsdien in Parijs. Zijn historische romans en essays zijn in meer dan 43 landen verschenen.

Joris Luyendijk
Waar woonde u in Beiroet?

Amin Maalouf
In Beiroet, vlak bij het museum.
Daar stond het huis van mijn ouders.
Toen ik trouwde, in 1971…

J.L.
Toen ben ik geboren.

A.M.
Toen ben ik naar Ain el-Rummaneh
verhuisd.

J.L.
Dat is enorm veranderd.

A.M.
Daar woonde ik toen de oorlog uitbrak. Het eerste oorlogsincident gebeurde heel dicht bij mijn huis.
Ik zag het, omdat ik thuis was. Ik was getuige van dat incident. Toen ben ik naar de bergen verhuisd omdat het leven in Beiroet erg moeilijk werd. Daar bleef ik ‘n paar maanden en toen nam ik de boot naar Cyprus en van Cyprus ging ik naar Parijs.

Voor Amin Maalouf waren de aanslagen van 11 september de ultieme nachtmerrie. Mensen die uit naam van hun identiteit massamoord plegen. Hij had het eerder zien gebeuren in Libanon in Algerije in Joegoslavie en hij waarschuwt; dit is nog maar het begin.

J.L.
Amin Maalouf, welkom in onze Parijse studio.
U bent de auteur van ’n indrukwekkende serie historische romans en essays.
Lang voor anderen dat deden, schreef u over Oost en West en identiteit. En alle anderen deden het
na 11 september. U bent ‘n mozaïek. U bent christen, Arabier, Libanees, Frans u bent ‘n man, van bijna middelbare leeftijd.

A.M.
Ieder van ons.  In mijn geval is ‘t logisch, want ik kwam uit ’n land uit een bepaalde culturele sfeer de Arabische cultuur en ben in Europa gaan wonen, in Frankrijk. Ik heb me ‘n andere taal eigen gemaakt dus is het logisch dat ik twee culturen heb. Maar ieder van ons heeft vele elementen in zijn of haar identiteit. In Europa bijvoorbeeld moet je voelen hoe het is om Frans én Europees te zijn.
Of Nederlands en Europees. En het is niet altijd duidelijk. Ieder van ons moet zijn identiteit onder de loep nemen. Zoals je met je geweten doet. Dat kan het gevolg hebben dat je identiteit en je persoonlijkheid aan vrede kunnen bijdragen in plaats van aan haat of oorlog.

J.L.
In 1996 schreef u al het essay “Moorddadige Identiteiten.”
Wat bedoelde u daarmee?

A.M.
Ik bedoelde dat we identiteit anders moeten benaderen. Mensen met een gemengde identiteit moeten erkenning krijgen. We leven in ’n wereld waarin de mensen altijd moeten kiezen waar ze bij horen. En we moeten mensen, bijvoorbeeld immigranten de mogelijkheid geven om te zeggen:
Ik hoor echt bij het land waar ik woon maar ook bij mijn land van herkomst.

J.L.
Zonder te moeten kiezen tussen óf westers óf moslim.

A.M.
Als je mensen dwingt om te kiezen dan creëren we wat ik moorddadige identiteiten noem. Als mensen gedwongen worden om te kiezen dan kiezen ze hetzij voor de cultuur van hun land van herkomst tegenover de cultuur van het land waar ze wonen zodat ze vijand worden van het land waar ze wonen óf ze kiezen voor het land waar ze wonen zodat zich schuldig voelen
tegenover hun oorspronkelijke cultuur.
En dat hoeft niet.

J.L.
Maar het lijkt de tegenovergestelde kant op te gaan. In Nederland is er ’n nieuwe politieke partij: Trots op Nederland. Die benadrukt de Nederlandse identiteit en zou de tweede partij zijn
als er nu verkiezingen werden gehouden. Waarom gaat het die tegenovergestelde kant op? Waarbij mensen maar één identiteit mogen hebben, en niet meer.

A.M.
Het is ‘n wereldwijd probleem. De mensheid is op ‘n punt aangekomen waarop hij zich anders moet organiseren. We kunnen niet overleven met de oude kijk op identiteit. We moeten de mensen geruststellen over hun identiteit. Dat die niet zal verdwijnen. Dat ze die niet terzijde hoeven te schuiven of hoeven te laten uitsterven. Ze mogen hem levend houden en moeten hem naast andere culturen levend kunnen houden.

Amin Maalouf wordt in 1949 geboren in een vreedzaam Libanon.  Zijn ouders zijn afkomstig van  verschillende  christelijke minderheden. Maalouf leest Oliver Twist en de drie musketiers in een Arabische vertaling en hij studeert aan een Franstalige universiteit in Beiroet. Toen zijn vader opgroeide was Libanon in Franse handen. In de tijd van zijn  grootvader viel het onder het  Ottomaanse rijk. Amin Maalouf identificeert zich het meest met zijn grootvader. Een man die een leven lang vocht vóór modernisering van zijn land en tegen godsdienstige orthodoxie.

A.M.
Dit is het huis waar mijn vader is geboren. Hier, op de begane grond was een school die door mijn grootouders werd gerund.

J.L.
Die beschrijft u in “Oorsprong.”

A.M.
Ja, daar schrijf ik in “Oorsprong” over.
De school is in 1913 opgericht, meen ik en heette de Wereldschool. Al waren het maar twee kleine lokalen in de kelder.

J.L.
Dit was dus ’n onderdeeltje van de revolutie want het was ‘n seculiere school.

A.M.
Ja, het was een seculiere school. Er was ook ‘n religieuze school, een stukje die kant op. Er bestond wel wat rivaliteit tussen de seculiere school van mijn grootvader en de andere, religieuze, school.

J.L.
Welke eigenschap heeft u
het meest gemeen met uw grootvader?

A.M.
Moeilijk te zeggen. maar hij rebelleerde tegen wat er in dat deel van de wereld gebeurde.
En ik moet bekennen dat ik dat ook in me heb. Hij hoopte op een Levant
die zich zou ontwikkelen tot een soort baken voor de wereld. Daar geloofde hij sterk in.
Ik ook. Ik weet niet of ik moet zeggen dat ik erin ‘geloof’ of ‘geloofde’ want het ontwikkelt zich niet
in die richting. Er was zoveel mogelijk waarvan ik denk dat ‘t nog steeds mogelijk is. Er komen zoveel bekwame mensen vandaan.  Er moet iets anders gebeuren in dat deel van de wereld. Maar nu is het een en al strijd en geweld. En fanatisme. Het huis is haast tot een ruïne vervallen.

J.L.
Wat was het moment waarop u besefte: Identiteit wordt een belangrijk thema
in mijn werk.

A.M.
Het is moeilijk om één moment aan te wijzen. Ik ben in Libanon geboren. En in Libanon moet je jezelf elke seconde afvragen wat je identiteit is. Wie ben ik? Hoor ik bij dit land, of alleen bij mijn gemeenschap? Dat draag ik altijd bij me. En toen ontdekte ik iets, en ik kan ook precies zeggen wanneer dat was. Ik begon te voelen dat deze gemeenschapspolitiek die ik verafschuwde, in Libanon niet langer een Libanees of Levantijns probleem is maar een wereldwijd probleem.

J.L.
Met de migratie…

A.M.
- Niet alleen migratie. Met alles wat er in onder andere voormalig Joegoslavië is gebeurd.
U had het over een mozaïek. Veel mensen zeiden dat Libanon een mozaïek van gemeenschappen is.
Hoe kan je dat mozaïek laten functioneren?
Het is zo dat de hele wereld van nu een mozaïek van gemeenschappen is.
Dat moeten we laten functioneren. De vraag is niet óf we gaan samenleven maar hóe we gaan samenleven. Niemand is meer ‘n vreemde. We zijn allemaal buren, of we nou naast elkaar wonen of op ‘n ander continent. We zijn inmiddels allemaal buren.

J.L.
Waarom gebeurt dat dan niet?

A.M.
Omdat we eeuwen van differentiatie achter ons hebben. Al eeuwen leven we…

J.L.
Dat dragen we…

A.M.
We dragen een voorouderlijke gewoonte met ons mee om onze identiteit op verschillende
manieren vast te stellen. Europa begint nu op ‘n andere manier naar identiteit te kijken.
Eeuwenlang hebben de Europeanen tegen elkaar gevochten. En nu, de afgelopen 50, 60 jaar…

J.L.
Vechten we tegen anderen.

A.M.
In ieder geval beginnen ze die gevechten achter zich te laten. Als je de grens tussen Frankrijk
en Duitsland passeert en dan bedenkt hoeveel miljoenen mensen er voor die grens zijn gestorven.

J.L.
Is het niet bijzonder?

A.M.
Ik vind het geweldig. Ik zou willen dat het in het Midden-Oosten zo was. Je kan van het ene land
naar het andere  zonder eraan herinnerd te worden dat Elzas-Lotharingen ooit ‘n probleem was.
De Elzas is alleen nog ‘n prachtige streek waar je op bezoek komt en van het leven en het eten
kan genieten. Wat er de afgelopen 50, 60 jaar
in Europa aan de hand is s een proces waarbij mensen zich bewust moesten worden en iets ondernemen. En dat was niet alleen ’n kwestie van de tijd die zijn werk deed.
Ménsen zeiden: ‘We moeten onze verhoudingen heroverwegen.’
‘We moeten Europa opbouwen.’ Dat was niet zomaar ‘n historisch proces.
En zoiets moet in het Midden-Oosten en in de hele wereld gebeuren.

J.L.
Na de Tweede Wereldoorlog waren de Duitse en Franse identiteit niet langer vijandig tegenover elkaar. In 60 jaar is het ondenkbaar geworden dat Duitsers en Fransen elkaar haten.

A.M.
Dat is prachtig en het is uniek in de geschiedenis van de wereld. Zoiets is in de wereldgeschiedenis
nooit eerder gebeurd.

J.L.
Dus we kunnen het.

A.M.
- Ja, natuurlijk. We kunnen het, maar we doen het niet.
We kunnen ons niet veroorloven dat in een wereld die zo’n niveau heeft bereikt van technologische
en economische ontwikkeling verschillende naties, landen zo met elkaar omgaan.
Er is ‘n andere benadering nodig van onze identiteiten.

J.L.
Zoals u schreef: De technologie heeft zich ontwikkeld nu moet onze moraal zich ontwikkelen.
Anders doodt de technologie ons.

A.M.
Onze morele evolutie hield geen gelijke tred met onze technologische evolutie.
Het heeft zich wel ontwikkeld, maar veel langzamer. Als we in deze wereld,die op andere terreinen zo modern is geen oplossingen hebben voor dergelijke problemen en het niet lukt om de minderheden in vrede en veiligheid te laten leven of op zijn minst overleven dan houdt dat in dat er iets niet klopt. En dat draagt zeker bij tot mijn gevoel dat het niet de goede kant op gaat.

J.L.
U zou de Europeanen bij de hand willen nemen en zeggen: Kijk, dit is in Libanon gebeurd. Dat gebeurt er als mensen maar één identiteit mogen hebben. Is dat ‘t?

A.M.
Ik wil niet speciaal Libanon ten voorbeeld stellen. Er zijn tal van voorbeelden.
De hele wereld is op het moment verdeeld in etnische en religieuze groepen
die elkaar bestrijden. Identiteit is ‘n belangrijke kwestie al is het maar omdat we in een
mondiale, globaliserende wereld leven waarin we moeten kunnen weten
wat onze plek is. Wat onze plek in deze wereld is. Wat onze “raison d’être “ is. Waar onze cultuur staat te midden van de opkomende wereldcultuur. Wat is onze plek in deze wereld?

Het gaat niet altijd perfect zo’n gesprek in het Engels. Malouf is alleen echt vloeiend in
Arabisch en Frans en ik alleen in het Nederlands. Maar tegelijkertijd is een gesprek als dit  Malouf’s  ideaal.  Twee mensen met volstrekt verschillende achtergronden treffen elkaar in een taal die ze allebei speciaal hebben geleerd om over hun grenzen heen te reiken.

J.L.
Nog even over uw eigen geschiedenis. Libanon maakte u bewust van de explosiviteit van identiteit.
Ik vroeg me af of het feit dat u immigrant bent diezelfde rol speelde.
In Libanon was u christen in de moslimwereld. Nu bent u ineens ‘n Arabier.

A.M.
Dat klopt.

J.L.
- Wanneer besefte u dat?

A.M.
In Libanon moest ik mijn identiteit bepalen omdat ik tot een kleine etnische minderheid behoorde.
En in Europa moest ik opnieuw mijn identiteit bepalen.

J.L.
Hoe deed u dat?

A.M.
Dat is niet makkelijk. Het is ‘n lang proces dat nooit ophoudt.

J.L.
Welk advies zou u iemand geven die aan het begin van dat proces staat?

A.M.
Als eerste moet je tegen jezelf zeggen: Ik bepaal mijn identiteit niet op ‘n simplistische manier.
Mijn identiteit is iets complex. En ik ben er trots op dat ik al die elementen aan mijn identiteit kan toevoegen.

J.L.
Complexiteit is geen zwakte, maar een rijkdom.

A.M.
Complexiteit is rijkdom, het is de weg naar de toekomst.

J.L.
In  “Oorsprong, “waarin u in de geschiedenis van uw familie graaft schrijft u veel over immigratie.
Ergens schrijft u: Een immigrant moet bereid zijn om een dagelijkse dosis vernedering tot zich te nemen. Wanneer deden die vernederingen zich voor? Heeft u ze ondergaan?

A.M.
Iedereen ondergaat die.

J.L.
Heeft u daar een voorbeeld van?

A.M
- Er zijn vele voorbeelden. Zelfs als je je naam noemt, moet je hem anders uitspreken zodat de ander hem begrijpt.

J.L.
Hoe zeg je het in het Arabisch en in het Frans?

A.M.
In het Arabisch zeg ik Máalouf en in het Frans Maalóuf. Ik wil niet dat mensen moeite hebben om hem uit te spreken. En zo is het met veel dingen. Maar ik vat de dingen positief op.
Het is verleidelijk om verbitterd te zijn en te zeggen: Wij worden niet begrepen, we krijgen geen kans we worden nooit geaccepteerd, worden altijd gediscrimineerd. Zo’n houding kunnen we ons in deze wereld niet veroorloven.

J.L.
Die verbittering… Misschien wordt dit programma bekeken door immigranten uit islamitische, Arabische landen die nu tegen die verbittering vechten

A.M.
Die verbittering is er natuurlijk. Mensen hebben ‘t gevoel dat hun cultuur waar ze hun leven aan hebben gewijd die belangrijk voor ze is ze hebben de dichters gelezen dat die in het land waar ze nu zijn, niet meer meetelt. Geen enkel belang heeft. Al die grote schrijvers, die grote persoonlijkheden zijn daar niemand.

J.L.
Dat is toch raar. De enorme bijdragen van Arabische en moslimwetenschappers aan Europa op het vlak van astronomie, wiskunde, medicijnen krijgen nauwelijks aandacht in de schoolboeken.
Of hun namen worden veranderd. Leo Africanus in plaats van Hassan El Wazzan. En Avicenna in plaats van Ibn Sina. En Averroes in plaats van Ibn Rushd.

A.M.
Dat is ‘n deel van het probleem. Maar ‘n ander deel van het probleem is dat het allemaal dateert
van lang geleden. Het probleem van deze cultuur is dat, om trots te kunnen zijn op een bepaalde prestatie je eeuwen terug moet in het verleden.

J.L.
Als Arabier heb je erg weinig om trots op te zijn.

A.M.
En heel veel mensen voelen zich een vreemde in de huidige wereld. Niets van wat voor hen waarde heeft, wordt nog op waarde geschat. Ze moeten ‘n bijdrage kunnen leveren aan wat er in de huidige wereld gebeurt. En ze moeten het gevoel hebben dat waar ze wonen hun verleden bekend is.
Het moet ook wel van twee kanten komen. En dat gebeurt in de huidige wereld niet.

Ik ben er niet uit. Je kunt je steeds verplaatsen in anderen. Maar wat als anderen zich niet verplaatsen in jou. Soms denk ik laten we maar eens keihard botsen. Want alleen zo krijgen we helder wat we van elkaar verwachten. Dan weer denk ik, zo’n botsing brengt de radicalisering op gang die je niet meer onder controle krijgt.

J.L.
Wie de crisis rond de Deense cartoons onderzoekt ziet dat die in het Westen zo wordt beleefd:
11 september, de aanslagen in Londen en Madrid de moord op Theo van Gogh en nu die woede over ‘n paar tekeningen. “ Het moet afgelopen zijn. We worden belegerd.”
En de Arabische wereld ziet het zo:  “Ze hebben Afghanistan en Irak verwoest, ze laten de Palestijnen lijden en nu maken ze de profeet belachelijk.” ‘Het moet afgelopen zijn.  We worden belegerd.’
Beide groepen zien zich als slachtoffer.

A.M.
U hebt gelijk.
We moeten manieren bedenken om bij die groepen hoe we ze ook noemen: culturen of beschavingen het gevoel weg te nemen dat ze in oorlog zijn met elkaar.
Maar we gaan ‘n andere kant op: Ik ben ‘t met u eens, het is de verkeerde kant.

J.L.
En de mensen die naar de TV kijken, roepen: Hoe dan?

A.M.
We gaan de verkeerde kant op.

J.L.
- Maar hoe keren we die tendens om?

A.M.
Alle remedies die je kunt bedenken, werken langzaam.

J.L.
Maar om praktisch te zijn: Hoe krijg je mensen zo ver dat ze anders gaan denken over identiteit?

A.M.
In mijn positie alleen door te schrijven. Iemand, de leider van ‘n politieke groepering of van ‘n land,
moet maatregelen nemen om de mensen ‘t gevoel te geven dat ze samen kunnen leven.

J.L.
Hebt u ‘n voorbeeld?

A.M.
- Zeker.
Vermijd gesegregeerde scholen. Geef de mensen ‘t gevoel dat hun cultuur niet bedreigd wordt.
Dat ze andere talen kunnen leren. Heel veel dingen. Maar een lijst met remedies heb ik niet.
Want voor mijn gevoel zijn we nog niet in de situatie dat de oplossing voor deze problemen voorhanden is.

J.L.
Eén van uw boeken, “Balthasar”  gaat over een boekverkoper. Het is 1666 en de mensen om hem heen worden gek omdat ze denken dat het einde van de wereld nadert. Hij laat zich meeslepen door dat gevoel. En wat u beschrijft, is bijna hetzelfde: Het gevoel dat je in ‘n trein zit die naar ‘n afgrond rijdt en niemand doet iets.

A.M.
Zo voel ik ‘t. Maar niet vanwege allerlei mystieke redenen of allerlei…
- Het grootste probleem is dat we een niveau van evolutie hebben bereikt dat ‘n andere manier vereist om de wereld te besturen. Op vele niveaus. Er zijn geen mensenrechten
voor Europeanen en andere mensenrechten voor Arabieren, moslims of Afrikanen.
Mensenrechten zijn voor mensen. Punt. Iedereen is gelijk.
- Punt uit. Ik accepteer geen andere kijk op de mensenrechten of de vrouwenrechten.
En er moet diversiteit zijn. Een zo groot mogelijke diversiteit in culturele uitdrukkingsvormen.
En men moet alle talen mogen spreken en zich op alle denkbare manieren mogen uitdrukken.

J.L.
Dat klinkt geweldig en voor de kijkers naar dit programma die zich hiervoor interesseren, die kleine elite is dat de wereld die wij verkiezen.
Maar ik vraag me ook af of ‘gewone mensen’ die dus niet kijken wel zonder de gedachte kunnen leven: ‘Ik ben superieur, want ik ben moslim.’ ‘De islam is superieur want het is het woord van God.’
‘De anderen zijn ongelovigen.’ En andersom. Dat groepsgevoel, dat religie voor ‘n deel is.

A.M.
Zowel in het Westen als in de moslimwereld zullen mensen zich altijd
superieur voelen. In plaats van te proberen hen ervan te overtuigen dat andere culturen gelijkwaardig zijn wat ik nooit probeer, want dat moet iedereen voor zichzelf vaststellen moet je hen ervan overtuigen dat ze anderen nodig hebben. Dat hun cultuur op zich niet genoeg is.
En dat ze, als ze willen dat hun cultuur blijft voortleven met anderen samen moeten leven.
Op plaatsen die door onze conflicten verwoest worden zullen alle culturen, of ze zich nou superieur voelen of niet ook verwoest worden. We zitten in hetzelfde schuitje.

J.L.
Juist. En Libanon, uw geboortelandhad eigenlijk al een vergevorderd stadium bereikt van wat er allemaal fout kan gaan. Kunt u uw ervaringen van tijdens de oorlog beschrijven?
Waardoor u gedwongen werd te vertrekken.

A.M.
Mijn eerste ervaring tijdens de oorlog. Ik woonde in de buitenwijk van Beiroet
Ain el-Rummaneh. Op een dag, zondag 13 april 1975 vond het eerste incident plaats.
Nu staat in alle geschiedenisboeken dat de oorlog in Libanon op 13 april 1975 is begonnen, in Ain el-Rummaneh.

J.L.
Wat gebeurde er?

A.M.
Ik kwam die dag terug van ‘n reis door Azië. Ik was in Saigon geweest om de val van de stad mee te maken.

J.L.
Als journalist.

A.M.
- Inderdaad. En ik was in Saigon in maart en april 1975. Ik vloog via New Delhi, Karachi en Teheran naar Beiroet. Ik arriveerde er op zondagmorgen 13 april kwam aan bij mijn huis en op ‘n gegeven moment hoorden we schoten rond ‘t huis. Ik ging met m’n vrouw naar de slaapkamer en we keken door ’t raam en we zagen ’n bus die vlak bij het huis geparkeerd stond met gewapende mannen eromheen. Er werd iets geschreeuwd en toen vielen er schoten. We verscholen ons achter de muur
van de slaapkamer en toen we ‘n halve minuut of zo later keken lagen er overal lijken.
Op die dag is de oorlog begonnen.  Op die dag begreep ik ook dat het een wrede oorlog zou worden.
En een langdurige oorlog. Ik besloot nog niet meteen om het land te verlaten maar wel om niet deel te nemen aan die oorlog. En ik zou mijn kinderen nooit  in ‘n sfeer van oorlog laten opgroeien.
Een paar maanden later vertrokken we.

J.L.
Veel van uw historische romans gaan over iemand die vertrokken is.
En een van de terugkerende thema’s is schuldgevoel over dat vertrek.

A.M.
Ja, en veel van mijn romans gaan ook over mensen die dramatische gebeurtenissen meemaken.
Om een of andere reden maak ik altijd dramatische gebeurtenissen mee.
Ik was in Addis Abeba toen Haile Selassie werd afgezet. In Teheran toen de sjah werd afgezet.
In Vietnam tijdens de slag om Saigon.

J.L.
- Kom maar nooit naar Amsterdam.

A.M.
Ik ben op veel plaatsen geweest. Voor een deel natuurlijk omdat ik journalist ben.
Ik moet op plaatsen zijn waar iets gebeurt. Maar ik ben dus 20 jaar lang getuige geweest van grote gebeurtenissen.
- Ik ben dus uit m’n land vertrokken. Libanon is een smal land, vlak bij de zee en de mensen kijken er altijd naar de zee. Het is ‘n gebied waar het moeilijk is om te wonen. De eerste keer in de geschiedenis dat iemand op die kust zei: Hier kunnen we niet leven, we moeten hier weg. was in 800 voor Christus. Toen besloot de vorstin van Tyrus te vertrekken.
Waarna ze de stad Carthago in Noord-Afrika stichtte. En de afgelopen 3000 jaar zijn er altijd mensen geweest die naar de zee keken en zeiden: Nu is ‘t mijn beurt. Nu moet ik weggaan.
En dat is mij ook overkomen. En de personages in m’n boeken.

J.L.
In hoeverre heeft ’t schuldgevoel dat met immigratie geassocieerd wordt uw persoonlijkheid gevormd? U hebt uw familie achtergelaten in Libanon. Zij moesten zien te overleven.
Ze werden dagelijks gebombardeerd. En u hebt hier ‘n goed leven. Dat moet soms heel zwaar zijn.

A.M.
Dat hangt van ‘t moment af. In m’n leven als immigrant. Bij ingrijpende gebeurtenissen
in Libanon ben ik nergens toe in staat. Dan zit ik alleen maar te bellen om aan informatie te komen.
Maar schuldgevoel is niets voor mij.

J.L.
- Onmogelijk.

A.M.
Ik ga niet denken dat ik daar hoor te zijn om mee te lijden met de anderen.
Dat is niet mijn manier om met dat soort dingen om te gaan. Ik heb ooit besloten dat mijn kinderen.
Ik heb drie zoons, mannen inmiddels. Ik wilde niet dat ze opgroeiden in ’n land waar ze op hun vijftiende iemand om ‘t leven zouden brengen of zelf omkwamen.
Ik heb besloten om ze uit die situatie weg te halen. En daar voel ik me niet schuldig over. Het was de juiste beslissing. Ik zou ‘m opnieuw nemen. Ik zou nooit denken dat ik ze eigenlijk in die situatie
had moeten laten opgroeien.

J.L.
Wat voor man zou u geworden zijn als u niet was weggegaan?

A.M.
Ik zou die oorlog nooit hebben kunnen uitzitten. Als ik niet in 1976 was weggegaan dan was ik in ’77 of ’78 vertrokken. Ik voelde meteen dat de oorlog niet mijn oorlog was. Dat ik niet tot een
van de partijen behoorde. Dat de oorlog alleen m’n land verwoestte. Alles wat me dierbaar was aan m’n land. De oorlog zou op geen enkel moment mijn oorlog zijn geworden. Het was niet mijn oorlog,
en ik zal ‘m altijd blijven afwijzen Ik zal zo’n oorlog altijd blijven proberen te ontvluchten.

Uit fragment:
Dit museum dateert uit 1938. We hadden de oude periode, vanaf ‘t Paleolithicum. De oude steentijd.
En de Fenicische, de Griekse, de Romeinse tijd en andere tijdperken. De geschiedenis van de mensheid
was hier verzameld. We stelden zeer belangrijke stukken in ons museum tentoo .zoals de sarcofaag van Ahiram.- In beton? Die staat in dit blok beton. We proberen ‘m op deze manier
te beschermen. Dit is de eerste verdieping. Hier stonden stukken uit diverse perioden.
Hier ziet u diverse perioden. Het Paleolithicum met allerlei stukken steen. Dan hebben we ‘t over de periode vóór 5000 voor Christus. Hier hing ‘n kaart van Libanon in de prehistorie.
Het Neolithicum. Daarvan lagen allerlei objecten in deze vitrines.

In zijn historische romans is de hoofdpersoon vaak een ontheemde reiziger opgejaagd door politiek geweld en primitief groepsgedrag . Het is een spiegel van Maalouf’s  eigen ervaring in Libanon. Kun je je na zo’n vlucht nog ergens thuis voelen?

J.L.
Wordt u hier begraven, als ‘n goed geïntegreerde immigrant?

A.M.
Dat weet ik niet. Ik heb er nog nooit goed over nagedacht. Misschien hier, misschien daar.
Maar één ding is me wel duidelijk. Het is ’n gevoel dat steeds sterker wordt: Wat ik spontaan
als m’n vaderland beschouw is niet één afzonderlijk land, maar Europa.
Omdat ‘t geen etnisch vaderland is maar ‘n ethisch vaderland. Het is ook ’n vaderland dat openstaat voor de toekomst met normen en waarden
waarin ik geloof. Met dat vaderland voel ik me momenteel ‘t meest op m’n gemak.

J.L.
Hoe hebt u dat met uw kinderen opgelost? Zong u liedjes voor ze in ’t Arabisch of in ‘t Frans?

A.M.
Ik durf ‘t niet aan om voor ze te zingen. Maar ik praat met ze in ‘t Arabisch. Omdat ik wil dat ze die taal blijven spreken. Het is ‘n prachtige taal. M’n vader en grootvader hebben in ‘t Arabisch geschreven.

J.L.
U hebt ze Arabische namen gegeven.

A.M.
Maar tegelijkertijd. Ze wonen natuurlijk in Frankrijk. Ik schrijf in ‘t Frans. Dus Frans is eigenlijk hun moedertaal.

J.L.
Want uw kinderen, en u ook, hebben veel te verliezen als ‘t inderdaad zo wordt dat mensen maar één nationaliteit mogen hebben. Dan zit u tussen twee culturen in.

A.M.
Ik vind ’t onrechtvaardig om mensen te dwingen hun moedertaal op te geven. Het vervormt hun persoonlijkheid. Daardoor gaan ze niet meer openstaan voor anderen. Als mensen emigreren moeten ze de taal van ‘t land leren, en alles wat erover te leren valt. Ze moeten zich verbonden voelen met hun nieuwe land. Maar ze moeten ook hun kennis van hun eigen cultuur onderhouden.
En van hun eigen taal. Want dan kunnen ze bruggen bouwen tussen hun land van herkomst en ‘t land waarheen ze zijn geëmigreerd. Dat is goed voor iedereen. Het is ook goed voor alle Europese landen: Geïntegreerde immigranten die met bewoners uit hun land van herkomst kunnen praten in de taal van dat land. Helaas begrijpen mensen niet hoe belangrijk dat is. Het is verkeerd om mensen van hun moedertaal af te houden. Want daardoor gaan ze zich verzetten tegen integratie. Als ze zich schuldig voelen tegenover hun land van herkomst. Laat ze rustig in twee culturen leven.

Amin Maalouf is soft en streng. Streng omdat hij nooit discriminatie toestaat. Zelfs niet uit naam van het geloof. Soft omdat hij vindt dat iedereen zich  moet openstellen voor andere denkwijzen. Maar de realiteit is dat sinds 11 september steeds meer mensen helderheid willen in plaats van ambiguïteit Antwoorden in plaats van complexiteit. En zo vindt Malouf’s verhaal minder en minder gehoor

J.L.
De Griekse mythologische figuur Kassandra was gedoemd om rampen te zien aankomen zonder ze te kunnen voorkomen. Hoe is het om ‘n Kassandra te zijn?

A.M.
Een schrijver is meestal ‘n Kassandra.

J.L.
Maar hoe gaat u om met die frustratie dat u ziet hoe het zou moeten gaan,
maar dat het de andere kant op gaat?

A.M.
Dat vind ik heel ergerlijk, maar ik ben ‘n realist. Ik zeg: Ik ben maar ‘n schrijver, ik schrijf en ik spreek maar ik kan de wereld niet veranderen. Het enige wat ik kan doen, is zeggen: We gaan de verkeerde kant op. Op ‘n boot kan je proberen de kapitein wakker te maken en zeggen: ‘We gaan de verkeerde kant op.’ Maar soms kan dat niet. Maar je moet ‘t proberen. In Europa heb ik ‘t gevoel dat als iemand wat zegt, sommige mensen luisteren en anderen zeggen: Wat moeten we doen? Ik blijf hoopvol, ook al denk ik dat de antwoorden niet van hetzelfde niveau zijn als de dreigingen.

J.L.
De hoop sterft als laatste. Dat is ‘n Nederlands gezegde.

A.M.
Daar ben ik ‘t helemaal mee eens. Je moet nooit de hoop verliezen.

J.L.
“Inshallah “ komen er nog vele jaren. Hoe zou u willen dat historici over 50 jaar over Amin Maalouf praten? Dat ze zeggen: Ha… En dan?

A.M.
Het zou heel troostrijk zijn als ze mijn naam nog kennen.

J.L.
Ze zeggen dus: Hij was bescheiden. Maar wat verder?

A.M.
Ik hoop dat ik het verkeerd heb. Over 50 jaar kan de situatie heel somber zijn.
Ik hoop dat, als iemand over 50 jaar naar dit interview kijkt dan hoop ik dat men zegt: Wat zat hij ernaast.

J.L.
‘Wat een zwartkijker. Hij snapte er niks van.’

A.M.
Daar hoop ik echt op.

J.L.
Zo erg is ‘t al, dat ’n intellectueel een situatie bestudeert met zijn beste analytische vermogen…

A.M.
En er het beste van hoopt.

J.L.
En hoopt dat hij ongelijk heeft.

A.M.
Een paar jaar geleden had ik niet hetzelfde gezegd. Maar de manier waarop de wereld zich de afgelopen jaren ontwikkelt brengt mij ertoe om dat te zeggen. Als al die conflicten
tussen zogenaamde ‘beschavingen’ maar doorgaan en dan als door ‘n wonder ophouden dan is dat mooi, maar ik denk niet dat ‘t die kant op gaat. We moeten de wereld opnieuw uitvinden.
De belangrijkste taak van de huidige literatuur is om de wereld opnieuw uit te vinden.
Want dat heeft de wereld nodig.

J.L.
Dank u wel